Net-metering i net-billing: Kluczowe mechanizmy i ewolucja systemu rozliczeń PV w Polsce
System opustów, czyli net-metering, działał na zasadzie bezgotówkowego rozliczania energii. Prosument oddawał nadwyżki do sieci elektroenergetycznej. Mógł je odebrać w ciągu 12 miesięcy. Odbiór ten nie odbywał się w stosunku 1:1. Operator Systemu Dystrybucyjnego (OSD) potrącał prowizję. Na przykład, dla mikroinstalacji do 10 kWp prowizja wynosiła 20%. Oznaczało to, że za 1 kWh oddaną do sieci prosument mógł odebrać 0,8 kWh. System net-metering rozliczał ilość energii w kilowatogodzinach (kWh). W ten sposób sieć działała jak wirtualny magazyn energii. Prosument maksymalizował zużycie energii w nocy lub zimą. Net-metering rozlicza ilość energii [kWh]. System ten obowiązywał prosumentów, którzy podłączyli instalacje przed 1 kwietnia 2022 roku.
Z dniem 1 kwietnia 2022 roku wszedł w życie nowy system rozliczeń PV, znany jako net-billing. Zastąpił on dotychczasowy system opustów dla wszystkich nowych prosumentów. Nowi właściciele instalacji PV muszą być rozliczani według tej nowej formuły. Net-billing polega na wartościowym rozliczeniu nadwyżek energii. Prosument sprzedaje niewykorzystany prąd do sieci po określonej cenie rynkowej. Podstawą tej wyceny jest Rynkowa Cena Energii Miesięcznej (RCEm). Wartość sprzedanej energii zasila specjalne konto prosumenta. To konto nosi nazwę Depozytu Prosumenta. Energia pobrana z sieci jest kupowana po cenie detalicznej. Cena detaliczna uwzględnia wszelkie opłaty stałe i zmienne. Prosument staje się aktywnym uczestnikiem rynku energii. Wprowadzenie net-billingu było najważniejszą zmianą w nowelizacji Ustawy o OZE.
Fundamentalna różnica leży w podstawie rozliczenia. Net-metering rozliczał ilość energii w kWh. Nowy system net-billing rozlicza wartość energii w złotówkach (PLN). W net-meteringu prosument mógł odjąć od rachunku również zmienne opłaty sieciowe. W net-billingu może odjąć tylko koszt energii czynnej. To znacząco obniża efektywność rozliczenia w czystej teorii. Net-billing rozlicza wartość energii [zł]. Dlatego energia pobrana z sieci jest zawsze droższa niż energia do niej wprowadzona. Wartość wprowadzonej energii ustala RCEm. Wartość pobranej energii zawiera opłaty dystrybucyjne. Net-billing z definicji jest mniej korzystny, ponieważ prosument nie odlicza od rachunku opłat zmiennych stawki sieciowej, lecz tylko koszt energii czynnej.
Net billing jest to rozliczenie kosztowe, które opiera się na wartości energii zakupionej i oddanej. – Ekspert Rynku OZE
Oto 5 kluczowych faktów o zmianach w rozliczeniu fotowoltaiki:
- Wprowadzenie systemu net-billing nastąpiło 1 kwietnia 2022 roku.
- Rozliczenie fotowoltaiki w net-meteringu było ilościowe (kWh) z prowizją OSD.
- Nowi prosumenci obligatoryjnie wchodzą do systemu net-billing.
- Starsi prosumenci sprzed 01.04.2022 r. mogą pozostać w systemie opustów.
- W net-billingu nadwyżki przeliczane są na wartość pieniężną (PLN) na podstawie RCEm.
W praktyce oznacza to, że za każdą „oddaną” kilowatogodzinę w net-meteringu można „odebrać” 0,7 lub 0,8 kilowatogodziny. – Analityk Reo
Poniższa tabela porównuje podstawowe zasady obu systemów rozliczeń:
| Kryterium | Net-Metering | Net-Billing |
|---|---|---|
| Data wprowadzenia | Przed 1 kwietnia 2022 r. | Od 1 kwietnia 2022 r. |
| Podstawa rozliczenia | Ilościowa (kWh) | Wartościowa (PLN) |
| Prowizja OSD/Cena | 20% (do 10kWp) lub 30% | Rynkowa Cena Energii Miesięcznej (RCEm) |
| Okres rozliczeniowy | 12 miesięcy (możliwość odbioru) | 12 miesięcy (Depozyt Prosumenta) |
| Status | Historyczny, dla "starych" prosumentów | Obowiązujący dla "nowych" prosumentów |
Prosumenci, którzy uruchomili mikroinstalacje PV przed 1 kwietnia 2022 roku, mają prawo pozostać w systemie net-meteringu. To prawo wynika z zasady praw nabytych i jest gwarantowane przez Nowelizację Ustawy o OZE. Mogą oni również dobrowolnie przejść na net-billing. Decyzja o zmianie systemu jest jednak nieodwracalna.
Kto jest objęty systemem net-billing?
Systemem net-billing objęci są obligatoryjnie wszyscy nowi prosumenci. Dotyczy to osób, które podłączyły swoje instalacje fotowoltaiczne do sieci po 1 kwietnia 2022 roku. Prosumenci, którzy uruchomili instalację wcześniej, mogą pozostać w systemie net-metering lub dobrowolnie przejść na nowy system. Wybór ten jest jednak nieodwracalny.
Czym różni się rozliczenie w kWh od rozliczenia w PLN?
W net-meteringu rozliczenie odbywało się ilościowo (kWh). Oddawałeś 1 kWh i odbierałeś 0,8 kWh. W net-billingu rozliczenie jest wartościowe (PLN). Nadwyżki wprowadzone do sieci są sprzedawane po cenie rynkowej (RCEm). Tworzy to Depozyt Prosumenta. Z tego depozytu prosument pokrywa koszt energii czynnej pobranej z sieci.
Opłacalność net-billingu: Analiza finansowa z uwzględnieniem cen giełdowych i depozytu prosumenta
Ocena opłacalności net-billing zależy od Depozytu Prosumenta. Depozyt Prosumenta to wirtualne konto dla środków pieniężnych. Środki pochodzą ze sprzedaży nadwyżek energii elektrycznej. Wycena następuje na podstawie Rynkowej Ceny Energii Miesięcznej (RCEm). Wysokie RCEm może zwiększyć zysk prosumenta. Na przykład, we wrześniu 2023 roku RCEm wynosiła 1023,42 zł/MWh. Wahania cen na Towarowej Giełdzie Energii są kluczowe. W net-billingu prosument sprzedaje po cenie hurtowej. Kupuje energię po cenie detalicznej, zawierającej opłaty stałe i zmienne. Wzrost cen giełdowych zwiększa saldo Depozytu Prosumenta. Monitoruj Rynkową Cenę Energii Miesięcznej (RCEm) w celu lepszego planowania budżetu.
Porównanie net-billing net-metering często zaskakuje. Dane statystyczne pokazują, że zysk z net-billingu bywa wyższy. Miesięczna różnica oszczędności na korzyść net-billingu może wynosić 164 zł. Roczna różnica oszczędności to około 2000 zł. Wysokie RCEm powoduje większe oszczędności. Ten trend wynika ze skokowego wzrostu ceny energii giełdowej w 2022 i 2023 roku. Chociaż net-billing strukturalnie jest mniej korzystny (brak odliczenia opłat sieciowych), wysokie ceny sprzedaży niwelują tę wadę. Niektórzy eksperci twierdzą, że "fotowoltaika jeszcze nigdy nie była tak opłacalna". Wartość pieniężna nadwyżek przewyższyła korzyści z ilościowego rozliczenia w systemie opustów. Net-billing jest wrażliwy na wahania cen na Towarowej Giełdzie Energii.
Rozliczenie w systemie net-billing odbywa się na koniec 12-miesięcznego okresu. Jeżeli saldo Depozytu Prosumenta wykazuje nadwyżkę, prosument otrzymuje zwrot. Maksymalny zwrot nadpłaty wynosi 20% wartości energii sprzedanej w danym okresie. Środki te są wypłacane na konto bankowe. Zwrot następuje bez dodatkowych obciążeń podatkowych. Pieniądze można wykorzystać na pokrycie kosztów energii czynnej w kolejnych okresach. Dlatego prosument ma zabezpieczenie finansowe nadwyżek. Pozostała niewykorzystana kwota przepada. Z tego powodu optymalizacja zużycia jest kluczowa. Użyj kalkulatora opłacalności fotowoltaiki, aby precyzyjnie oszacować zyski w modelu opłacalność net-billing.
Poniższa tabela przedstawia porównanie zysków w obu systemach na konkretnym przykładzie miesięcznym:
| Kryterium | Net-Metering | Net-Billing | Różnica |
|---|---|---|---|
| Nadwyżka energii [kWh] | 806,5 kWh | 806,5 kWh | 0 kWh |
| Wartość nadwyżki [PLN] | Niewartościowana | Ok. 466,43 zł | +466,43 zł |
| Oszczędności ogółem [PLN] | 548,87 zł | 712,85 zł | +163,98 zł |
| Miesięczny zysk [PLN] | 548,87 zł | 712,85 zł | +163,98 zł |
Wartości te są uśrednione i mogą się różnić w zależności od regionu. Na przykład, lokalizacja na Pomorzu, w okolicach Pruszcza Gdańskiego, może charakteryzować się nieco innymi cenami giełdowymi. Ceny te są kształtowane przez lokalizację na Towarowej Giełdzie Energii.
Czy net-billing jest zawsze bardziej opłacalny finansowo?
Strukturalnie net-billing jest mniej korzystny. Prosument nie odlicza opłat sieciowych. Jednak w okresach bardzo wysokich cen na Towarowej Giełdzie Energii (TGE), wysoka wartość sprzedanej energii (RCEm) może przewyższyć korzyści z ilościowego rozliczenia w net-meteringu. Prowadzi to do większych oszczędności. Potwierdzają to niektóre dane statystyczne z 2023 roku. Opłacalność zależy więc od aktualnej sytuacji na rynku hurtowym.
Jak działa mechanizm zwrotu 20% nadpłaty?
Jeśli na koniec 12-miesięcznego okresu rozliczeniowego Depozyt Prosumenta wykazuje nadwyżkę środków (po pokryciu kosztów pobranej energii czynnej), prosument ma prawo do wypłaty maksymalnie 20% tej nadwyżki. Środki te są wypłacane bez dodatkowych podatków. Stanowi to zachętę do efektywnego zarządzania Depozytem Prosumenta i minimalizowania nadpłaty.
Maksymalizacja zysków w rozliczeniu fotowoltaiki: Autokonsumpcja, magazyny energii i ceny godzinowe od 2024 r.
W systemie net-billing kluczowe jest zwiększenie autokonsumpcji. Energia zużyta na bieżąco generuje największe oszczędności. Prosument nie płaci wtedy opłat dystrybucyjnych. Energia pobrana z sieci jest zawsze droższa niż energia sprzedana do Depozytu Prosumenta. Autokonsumpcja maksymalizuje zysk prosumenta. Warto przesunąć pracę energochłonnych urządzeń. Na przykład, pralkę lub zmywarkę włączaj w południe. Używaj również podgrzewaczy wody w szczycie produkcji. W ten sposób minimalizujesz konieczność zakupu drogiej energii wieczorem. To podstawowa zasada efektywnego rozliczenia fotowoltaiki w praktyce.
Magazyny energii (ME) stanowią idealne wsparcie dla net-billingu. Prosument powinien rozważyć ME, aby przechowywać nadwyżki. Magazyny energii net-billing pozwalają wykorzystać prąd w godzinach wieczornych. Wtedy właśnie cena zakupu energii jest najwyższa. Magazyn energii rozwiązuje problem niskiej wyceny nadwyżek. Ogranicza konieczność sprzedaży prądu po RCEm. Inteligentne zarządzanie zużyciem zapewnia system HEMS (Home Energy Management System). HEMS automatycznie optymalizuje przepływy energii. Decyduje o ładowaniu magazynu czy włączeniu pompy ciepła c.w.u. Chociaż magazyn energii jest technologią o krótszej żywotności niż sama instalacja fotowoltaiczna, jego efektywność finansowa jest wysoka.
Przyszłość rozliczeń PV wiąże się ze zmianą prawną. Od 1 lipca 2024 roku podstawą rozliczenia będzie ceny godzinowe fotowoltaika. Obecnie jest to uśredniona Rynkowa Cena Energii Miesięcznej. Cena godzinowa będzie dynamicznie odzwierciedlać ceny na Rynku Dnia Następnego (RDN). Zmiana musi być uwzględniona w strategii inwestycyjnej. Oznacza to, że wartość energii eksportowanej będzie niska w szczycie produkcji (południe). Będzie to motywować do jeszcze większej autokonsumpcji. Dlatego inwestycja w inteligentne systemy zarządzania energią staje się koniecznością. Przejście na ceny godzinowe wymaga aktywnego zarządzania zużyciem w ciągu dnia.
Praktyczne sugestie dla prosumentów w net-billingu:
- Zainwestuj w magazyn energii, aby zwiększyć opłacalność net-billing.
- Skorzystaj z dofinansowania na magazyn energii z programu Mój Prąd 6.0.
- Używaj urządzeń energochłonnych w godzinach największej produkcji PV.
- Zainstaluj system HEMS do automatycznego zarządzania przepływem energii.
- Monitoruj Rynkową Cenę Energii Miesięcznej (RCEm) dla lepszego planowania.
- Rozważ montaż pompy ciepła c.w.u., aby zużywać nadwyżki na ciepło.
Jak ceny godzinowe wpłyną na opłacalność net-billingu?
Przejście na ceny godzinowe (od 1 lipca 2024 r.) sprawi, że prosument będzie sprzedawał energię po niższej cenie w szczycie produkcji. W południe cena giełdowa jest zazwyczaj niska. Będzie kupował po wyższej cenie wieczorem, gdy popyt rośnie. To zmotywuje do maksymalnego zwiększenia autokonsumpcji. Inwestycje w magazyny energii staną się bardziej opłacalne. W ten sposób unikniesz sprzedaży po niskiej cenie rynkowej.
Czy magazyny energii są niezbędne w nowym systemie rozliczeń fotowoltaiki?
Magazyny energii nie są niezbędne do działania instalacji PV. Są jednak kluczowe dla maksymalizacji opłacalności net-billing. Pozwalają one na przechowywanie nadwyżek. Nadwyżki te zostałyby sprzedane po cenie RCEm. Następnie zużyjesz je w godzinach, gdy cena zakupu z sieci jest najwyższa. Zwiększenie autokonsumpcji dzięki magazynowi może obniżyć roczne rachunki o dodatkowe kilkaset złotych. Możesz uzyskać na nie dofinansowanie z programu Mój Prąd.
Jakie dofinansowanie jest dostępne?
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oferuje programy wsparcia. Najważniejszym jest program „Mój Prąd”. Oferuje on dofinansowanie do instalacji PV oraz dodatkowe środki na magazyny energii. Dofinansowanie obejmuje również inteligentne systemy zarządzania energią (HEMS). Warto złożyć wniosek w kolejnych edycjach programu Mój Prąd, aby obniżyć koszty początkowe inwestycji.
