Jakie są najnowsze regulacje prawne dotyczące fotowoltaiki w UE?

Unia Europejska wprowadza istotne zmiany w przepisach dotyczących odnawialnych źródeł energii (OZE). Nowe regulacje obejmują obowiązek montażu instalacji PV na budynkach. Zmieniają one również zasady recyklingu zużytych modułów oraz wspierają europejską produkcję wysokosprawnych technologii fotowoltaicznych. Te kroki mają przyspieszyć osiągnięcie neutralności klimatycznej.

Obowiązkowa fotowoltaika na nowych budynkach – wdrożenie Dyrektywy EPBD i harmonogram w Polsce

Unia Europejska zrewidowała Dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Ta nowa Dyrektywa EPBD stanowi kluczowy element Europejskiego Zielonego Ładu. Główny cel dyrektywy polega na znacznym ograniczeniu emisji dwutlenku węgla. Budynki odpowiadają za około 40% całkowitego zużycia energii w Europie. Z tego powodu stanowią one ponad jedną trzecią emisji gazów cieplarnianych. Dyrektywa EPBD zwiększa efektywność energetyczną budynków na całym kontynencie. Państwa członkowskie, w tym Polska, muszą wdrożyć dyrektywę do krajowego prawa. Ostateczny termin na transpozycję przepisów mija 29 maja 2026 roku. Dlatego inwestorzy i deweloperzy muszą szybko dostosować swoje plany. Nowe regulacje wprowadzają stopniowy obowiązek instalowania systemów OZE na dachach. To oznacza, że obowiązkowa fotowoltaika stanie się nowym standardem budowlanym. Przepisy dotyczą nowych oraz gruntownie modernizowanych obiektów. Zapewnienie samowystarczalności energetycznej budynków stanowi priorytet Unii. Dyrektywa EPBD ma zapewnić szybszą dekarbonizację sektora budownictwa. Wymóg ten dotyczy zarówno budynków publicznych, jak i komercyjnych. Ostatecznie obejmie on także wszystkie nowe budynki mieszkalne.

Polska musi wprowadzić nowe zasady poprzez nowelizację krajowego prawa. Kluczowym aktem prawnym będzie Rozporządzenie o warunkach technicznych (WT 2026). To rozporządzenie określi szczegółowe wymogi dotyczące instalacji PV w budynkach. Wprowadzanie obowiązku będzie miało charakter stopniowy. Pierwsze w kolejności są nowe budynki publiczne oraz komercyjne. Inwestorzy powinni zaplanować instalację PV na tych obiektach już od 2026 roku. Ten sam wymóg dotyczy także budynków użyteczności publicznej, które przechodzą istotną renowację. Zmiany obejmą również istniejące budynki publiczne od 2030 roku. Najważniejsze terminy instalacji PV dla sektora mieszkalnego nastąpią później. Obowiązek montażu fotowoltaiki na wszystkich nowych budynkach mieszkalnych wejdzie w życie od 2029 roku. Inwestorzy powinni uwzględniać te daty już na etapie planowania projektu architektonicznego. Nie można ignorować faktu, że spełnienie tych wymogów jest warunkiem legalnego rozpoczęcia budowy. Dlatego deweloperzy muszą szybko dostosować standardy. W praktyce oznacza to konieczność współpracy z doświadczonym projektantem instalacji OZE. Właściwe zaprojektowanie systemu PV zapewni zgodność z nowymi normami. W ten sposób unikniesz opóźnień w uzyskaniu pozwolenia na użytkowanie obiektu. Nowe przepisy promują także inne technologie OZE, takie jak pompy ciepła i magazyny energii. Instalacje te mają zwiększyć ogólną efektywność energetyczną budynków. Polska zobowiązała się do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych.

Nowe regulacje przewidują pewne istotne wyjątki od obowiązku instalacji PV. Obowiązek nie dotyczy na przykład budynków zabytkowych, które podlegają ochronie konserwatorskiej. Zwolnienie obejmuje również obiekty o nietypowej architekturze, gdzie montaż jest technicznie niemożliwy. Wymóg dotyczy wyłącznie budynków, na których instalacja jest technicznie wykonalna i uzasadniona. Spełnienie wymogów energetycznych jest jednak kluczowe dla wszystkich innych inwestorów. Brak instalacji PV uniemożliwi uzyskanie pozwolenia na użytkowanie obiektu. To jest najpoważniejsza konsekwencja prawna dla inwestora. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Rozwoju i Technologii nie przewidziano bezpośrednich kar finansowych. Jednak nieuzyskanie pozwolenia de facto blokuje legalne zamieszkanie w budynku. Dlatego inwestorzy muszą włączyć koszty fotowoltaiki do początkowego budżetu. Te nowe przepisy budowlane 2026 fundamentalnie zmieniają proces inwestycyjny. Wymagają one przeprowadzenia audytu energetycznego już na wczesnym etapie planowania.

Wdrożenie Dyrektywy EPBD w Polsce nastąpi etapami:

1. 2026: Wprowadzenie obowiązku montażu PV dla wszystkich nowych budynków publicznych i komercyjnych.
2. Gruntowna modernizacja: Wymóg instalacji PV dotyczy od 2027 roku modernizowanych budynków publicznych.
3. 2029: Obowiązek montażu PV obejmie wszystkie nowo powstające budynki mieszkalne w Polsce.
4. Pozwolenie: Inwestor uzyskuje pozwolenie na użytkowanie obiektu tylko po spełnieniu wymogów energetycznych.

Harmonogram obowiązkowej fotowoltaiki w Polsce (Dyrektywa EPBD) – Rok wdrożenia

Zmiany w systemie recyklingu zużytych paneli fotowoltaicznych w kontekście Dyrektywy 2024/884

Unia Europejska wprowadza istotne zmiany w zakresie zarządzania odpadami OZE. Nowelizacja dotyczy dyrektywy WEEE (2012/19/UE) poprzez dyrektywę 2024/884. Zmiany te wynikają bezpośrednio z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 stycznia 2022 roku. Trybunał Sprawiedliwości interpretuje dyrektywę WEEE w nowy sposób. Wyrok ten precyzuje odpowiedzialność finansową za recykling paneli fotowoltaicznych. Zmiany koncentrują się na tzw. „sprzęcie dawnym”. Sprzęt dawny to moduły wprowadzone na rynek przed datami granicznymi. Obecnie obowiązek finansowania zagospodarowania odpadów spoczywa na producentach i importerach. Nowa regulacja ma za zadanie przenieść tę odpowiedzialność na użytkowników. Dotyczy to jednak wyłącznie użytkowników niebędących gospodarstwami domowymi. Polska musi wdrożyć te przepisy do krajowej ustawy ZUŻSEiE. Celem jest osiągnięcie minimalnych rocznych poziomów recyklingu sprzętu. Zapewnienie popytu na usługi przetwarzania zużytych modułów staje się konieczne.

Projekt zmian w polskiej ustawie o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym przygotowuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ). Nowelizacja ta ma na celu dostosowanie prawa krajowego do dyrektywy 2024/884 WEEE. Zmiany dotkną głównie przedsiębiorstwa i farmy PV, które nie są gospodarstwami domowymi. W przypadku modułów fotowoltaicznych wprowadzono dwie kluczowe daty graniczne. Sprzęt PV wprowadzony do gospodarstw domowych po 1 stycznia 2016 roku pozostaje w odpowiedzialności producentów. Natomiast za moduły wprowadzone na rynek dla innych użytkowników do 31 grudnia 2015 roku mają odpowiadać ich użytkownicy. Oznacza to, że użytkownicy profesjonalni starszych instalacji poniosą koszty recyklingu. Ustawa ZUŻSEiE zmiany wprowadza nowy podział obowiązków. Resort klimatu podkreśla, że dyrektywa utrzymuje zasadę podziału odpowiedzialności. Firmy posiadające duże, starsze instalacje PV powinny zaplanować budżet na przyszłe koszty recyklingu. Polskie instalacje fotowoltaiczne są w większości stosunkowo nowe. Mimo to należy zadbać o przejrzysty krajowy system recyklingu starszych modułów PV. Planowany termin przyjęcia projektu ustawy przez Radę Ministrów to II lub III kwartał 2025 r., co oznacza szybkie wdrożenie nowych zasad.

Główny cel wprowadzanych zmian polega na skutecznym osiągnięciu celów recyklingowych. Przepisy nakładają na wprowadzających sprzęt obowiązek osiągnięcia minimalnych rocznych poziomów zbierania. Następnie muszą oni zapewnić odzysk oraz przygotowanie do ponownego użycia i recyklingu. Nowe regulacje mają zapewnić popyt na usługi zbierania i przetwarzania zużytego sprzętu. Skuteczne zagospodarowanie modułów fotowoltaicznych jest kluczowe dla gospodarki obiegu zamkniętego. Polska musi stworzyć efektywny system, aby sprostać wymogom dyrektywy OZE UE.

Resort klimatu podkreśla, że dyrektywa 2024/884 utrzymuje zasadę formalnego podziału obowiązków między wprowadzającego sprzęt i jego użytkownika.

Ten podział jest istotny dla przejrzystości finansowania. Użytkownicy profesjonalni muszą być świadomi swoich nowych obowiązków. Wprowadzający sprzęt nadal finansuje recykling sprzętu nowego. System musi być gotowy na dużą falę wycofywanych z użytku modułów. Właściwy recykling paneli PV minimalizuje negatywny wpływ na środowisko.

Definicje sprzętu dawnego i nowego są kluczowe dla określenia odpowiedzialności:

• Data graniczna sprzętu dawnego (ogólna): Moduły wprowadzone na rynek przed 13 sierpnia 2005 r.
• Panele PV w G.D. (nowy): Moduły wprowadzone do gospodarstw domowych po 1 stycznia 2016 r.
• Panele PV poza G.D. (dawny): Moduły wprowadzone dla firm do 31 grudnia 2015 r.
• Producent finansuje recykling sprzętu nowego. Odpowiedzialność spoczywa na wprowadzającym.
• Sprzęt dawny firm: Użytkownik profesjonalny odpowiada za jego recykling i finansowanie.

Kryterium	Obecnie (przed 2025)	Po zmianach (2025/2026)
Finansujący recykling	Głównie wprowadzający sprzęt (producent/importer)	Wprowadzający sprzęt lub użytkownik (zależnie od daty i typu użytkownika)
Sprzęt dawny G.D.	Wprowadzający sprzęt	Wprowadzający sprzęt (bez zmian)
Sprzęt dawny Firmy	Wprowadzający sprzęt	Użytkownik (np. farma PV, przedsiębiorstwo)
Podstawa prawna	Ustawa ZUŻSEiE (przed nowelizacją)	Dyrektywa 2024/884 i nowa Ustawa ZUŻSEiE

Różnica między sprzętem nowym a dawnym jest kluczowa. Sprzęt nowy to ten wprowadzony na rynek po datach granicznych, dla którego odpowiedzialność za recykling spoczywa na producencie lub importerze. Sprzęt dawny, czyli wprowadzony przed datami granicznymi, w przypadku użytkowników profesjonalnych (np. farmy PV) staje się finansowym obciążeniem dla samego użytkownika. To rozróżnienie ma na celu uniknięcie obciążania producentów sprzętem, którego nie wprowadzili na rynek.

Net Zero Industry Act i krajowe mechanizmy wsparcia europejskiej produkcji fotowoltaiki

Unia Europejska aktywnie wspiera przemysł czystych technologii energetycznych. Od 2024 roku na terenie całej Wspólnoty obowiązuje Net Zero Industry Act fotowoltaika (NZIA). Główny cel NZIA polega na zwiększeniu odporności europejskiego przemysłu OZE. UE wspiera NZIA, aby ograniczyć zależność od importu komponentów. Regulacja zezwala krajom członkowskim na stosowanie preferencyjnych warunków. Dotyczy to produktów wytwarzanych w Unii Europejskiej. Preferencje te mogą być stosowane na przykład w przetargach publicznych. NZIA nie wprowadza jednak ogólnego zakazu importu produktów spoza UE. Oznacza to, że regulacja nie wyklucza zakupu wyrobów azjatyckich. Ma ona za zadanie jedynie promować europejską produkcję i innowacje. Jest to strategiczny element dążenia do neutralności klimatycznej. Komisja Europejska chce osiągnąć 40% zapotrzebowania na technologie netto-zero. Docelowo ma to nastąpić do 2030 roku. NZIA stanowi odpowiedź na dominację azjatyckich producentów na rynku PV.

Niektóre kraje członkowskie wprowadzają bardziej restrykcyjne krajowe mechanizmy wsparcia. Przykładem jest włoska ustawa budżetowa na 2026 rok. Nowe włoskie prawo ogranicza możliwość otrzymania ulgi podatkowej na fotowoltaikę. Ulga jest dostępna wyłącznie dla modułów produkowanych w Unii Europejskiej. Wymagane są także bardzo precyzyjne kryteria sprawności. Moduły PV muszą osiągać minimalną sprawność 21,5%. Alternatywnie, ogniwa PV muszą mieć sprawność co najmniej 23,5%. Te wysokie standardy promują innowacyjne i wysokosprawne moduły PV. Kryteria te sprzyjają technologiom takim jak HJT (Heterojunction Technology). Wspierają również rozwój ogniw tandemowych z wykorzystaniem perowskitów. Na włoskim rynku działa firma 3SUN, należąca do Enel Group. 3SUN produkuje wysokosprawne moduły HJT. Firma jest w stanie sprostać rygorystycznym wymogom technicznym. Włoskie przepisy są bardziej restrykcyjne niż sam Net Zero Industry Act. Uzależniają one przyznanie ulgi podatkowe moduły UE od pochodzenia instalacji. Włochy skutecznie ograniczają dostęp do wsparcia dla produktów spoza Wspólnoty. Takie podejście promuje lokalne łańcuchy dostaw komponentów PV.

Włochy nie są jedynym krajem, który podejmuje takie działania. Inne państwa członkowskie również promują europejskie komponenty PV. Francja na przykład przyjęła kryterium śladu węglowego w przetargach. To kryterium faworyzuje moduły wytwarzane w sposób niskoemisyjny. Takie podejście naturalnie promuje producentów europejskich. Austria także wprowadziła rozwiązania wspierające wykorzystanie modułów PV produkowanych w Europie. Jest to wyraźny trend wspierany przez polityka energetyczna UE. Celem jest zwiększenie krajowego bezpieczeństwa dostaw OZE. Wsparcie produkcji PV w UE ma zrównoważyć konkurencję z Azji. Azjatyccy producenci nadal dominują na rynku ze względu na niższe koszty produkcji. Jednak Włochy promują HJT i inne technologie wysokosprawne. Technologie te pozwalają na osiągnięcie wyższych marginesów i lepszej jakości. Inwestorzy powinni weryfikować, czy wybrany sprzęt spełnia lokalne kryteria sprawności. Zapewni to kwalifikację do potencjalnych ulg podatkowych.

Europejskie regulacje promują rozwój następujących technologii:

• HJT (Heterojunction Technology) – wysoka sprawność do 25%, doskonała praca w wysokich temperaturach.
• Ogniwa PERC (Passivated Emitter Rear Cell) – standard rynkowy, ale osiągają niższą sprawność niż HJT.
• Ogniwa TopCon (Tunnel Oxide Passivated Contact) – technologia N-type, wyższa sprawność i niższe degradacje.
• Perowskity – nowa generacja materiałów, potencjał sprawności powyżej 30%, kluczowe dla ogniw tandemowych.
• Wysokosprawne moduły PV – charakteryzują się sprawnością minimalną powyżej 21,5% (wymóg włoski).

Komponent	Minimalna sprawność	Uwagi
Moduły PV (gotowe)	21,5%	Wymóg dla kwalifikacji do włoskich ulg podatkowych.
Ogniwa PV (wytworzone w UE)	23,5%	Alternatywne kryterium dla ogniw użytych w modułach.
Technologia	HJT / Tandemowe	Preferowane technologie, które łatwo spełniają te normy.

Technologia HJT (Heterojunction Technology) oraz ogniwa tandemowe są kluczowe dla spełnienia włoskich wymogów sprawności. HJT oferuje sprawność do 25%, co znacznie przekracza próg 21,5%. Ogniwa tandemowe, łączące HJT z perowskitami, mogą osiągnąć sprawność nawet powyżej 30%. Inwestowanie w te technologie jest strategiczne dla producentów europejskich, takich jak 3SUN. Zapewnia to przewagę konkurencyjną na rynkach wewnętrznych UE.